علیرضا داوودنژاد، کارگردان و تهیهکننده سینمای ایران، با انتقاد از شرایط اقتصادی تولید فیلم، معتقد است ساخت آثار کودک و نوجوان نباید صرفاً بر دوش بخش خصوصی باشد. به گفته او، نهادهای فرهنگی باید برای تولید فیلمهایی متناسب با نیازهای کودکان و نوجوانان سرمایهگذاری کنند. این فیلمساز همچنین پیشنهاد داده است «زنگ سینما» به برنامه آموزشی مدارس اضافه شود تا دانشآموزان با زبان تصویر و تأثیر رسانهها آشنا شوند.
چرا تولید فیلم کودک برای بخش خصوصی دشوار است؟
داوودنژاد با اشاره به وضعیت اقتصادی سینمای ایران گفت تنها بخش محدودی از فیلمهای تولیدشده در طول سال میتوانند سرمایه خود را بازگردانند یا به سود برسند. به گفته او، حتی تعداد آثاری که صرفاً هزینه تولیدشان را جبران میکنند نیز زیاد نیست و برخی فیلمها از تأمین هزینههای تبلیغات خود هم ناتواناند.
او تأکید کرد تولید آثاری که با اهداف اجتماعی، فرهنگی و آموزشی ساخته میشوند، به حمایت و سرمایهگذاری جدی نیاز دارد و نمیتوان انتظار داشت سرمایهگذاران خصوصی در شرایط دشوار اقتصادی، مسئولیت نهادهای فرهنگی را بر عهده بگیرند و در نهایت متحمل زیان شوند.
سینمای کودک فقط به انیمیشن محدود نمیشود
این کارگردان با استقبال از تولید انیمیشن در سالهای اخیر، یادآور شد که سینمای کودک و نوجوان نباید تنها به آثار پویانمایی محدود شود. به اعتقاد او، زندگی روزمره کودکان و نوجوانان، روابط خانوادگی، نیازها، دغدغهها و مشکلات آنها نیز باید در فیلمها بازتاب پیدا کند.
داوودنژاد معتقد است برای تولید چنین آثاری باید فیلمنامههای متناسب نوشته شود و منابع مالی لازم در اختیار سازندگان قرار گیرد. او تأکید کرد انتظار تأمین تمام این هزینهها از بخش خصوصی، در شرایطی که کل سینمای ایران با مشکلات اقتصادی روبهروست، منطقی نیست.
ضرورت اصلاح اقتصاد سینمای ایران
به گفته داوودنژاد، احیای سینمای کودک و نوجوان بدون اصلاح وضعیت اقتصادی کل سینما امکانپذیر نیست. او معتقد است برای برخورداری از گونههای مختلف سینمایی، از آثار اجتماعی و مفرح گرفته تا فیلمهای تاریخی و کودک، ابتدا باید مشکلات اقتصادی و نبود تعادل در چرخه تولید و نمایش برطرف شود.
این فیلمساز نقش دولت را در فراهم کردن مقدمات چنین تحولی مهم دانست و گفت تصمیمگیران باید ارزش دانایی سینمایی و ظرفیت این هنر برای انتقال مفاهیم موردنیاز جامعه را جدی بگیرند. از نگاه او، سینما میتواند مفاهیم آموزشی و اجتماعی را از طریق تصویر و صدا به شکلی باورپذیر به مخاطب منتقل کند.
پیشنهاد داوودنژاد برای اضافه شدن زنگ سینما به مدارس
یکی از پیشنهادهای مهم داوودنژاد، اختصاص ساعتی در برنامه آموزشی مدارس به سینماست. او معتقد است کودکان و نوجوانان باید زبان تصویر را بشناسند و درباره چگونگی تولید تصاویر و تأثیر آنها بر ذهن، باورها و رفتار انسان آگاهی پیدا کنند.
به باور این کارگردان، ورود به جهان صوتی و تصویری نیازمند شناخت و خودآگاهی است. دانشآموزان باید یاد بگیرند تصاویر چگونه ساخته میشوند، چه مفاهیمی را منتقل میکنند و چگونه میتوانند بر برداشت افراد از واقعیت اثر بگذارند. از این رو، او آموزش سینما و سواد تصویری را بخشی مهم از آموزش نسل جدید میداند.
خانواده؛ پایه شکلگیری هویت انسان
داوودنژاد در بخش دیگری از این گفتوگو درباره جایگاه خانواده در آثار سینمایی خود توضیح داد که خانواده نخستین محیط شکلگیری هویت فردی انسان است. به اعتقاد او، هر فرد ابتدا در خانواده خود را میشناسد و سپس هویتش در ارتباط با جامعه گسترش پیدا میکند.
او خانواده را فضایی دانست که در آن هر فرد جایگاه مستقلی پیدا میکند و میتواند با تکیه بر هویت شکلگرفته خود، با جامعه ارتباط برقرار کند. داوودنژاد همچنین تأکید کرد که خانواده در زندگی اجتماعی اهمیت بنیادینی دارد.
تأثیر علاقه خانوادگی به سینما بر مسیر حرفهای داوودنژاد
این کارگردان علاقه خود به سینما را تا حدی متأثر از فضای خانوادگی دوران کودکیاش دانست. به گفته او، پدر و مادرش نیز به سینما علاقه داشتند و درباره فیلمها و بازیگران مورد علاقه خود گفتوگو میکردند. او معتقد است رشد در چنین فضایی بر انتخاب مسیر حرفهای خودش و سپس بر علاقه فرزندانش به سینما تأثیر گذاشته است.
تحسین بازیگری رضا و زهرا داوودنژاد
داوودنژاد در ادامه از توانایی بازیگری فرزندانش، رضا و زهرا، سخن گفت و هر دو را بازیگرانی توانمند توصیف کرد. او با اشاره به شیوه بازی زندهیاد رضا داوودنژاد، از توانایی او در بداههپردازی و داشتن سبک شخصی یاد کرد.
این کارگردان همچنین بازی زهرا داوودنژاد را تحسین کرد و گفت حتی در زمینه بازیگری از شیوه کار فرزندانش الهام میگیرد و از تجربههای آنها میآموزد.
سینما نباید صرفاً در خدمت سیاست و سرمایه باشد
داوودنژاد با انتقاد از محدود شدن کارکرد هنر به منافع سیاسی و اقتصادی، معتقد است سینماگر باید بتواند ارتباطی آزاد و مستقیم با زندگی واقعی مردم برقرار کند. به گفته او، سینمای اجتماعی زمانی شکل میگیرد که فیلمساز فرصت مشاهده، درک و بازنمایی واقعیتهای جامعه را داشته باشد.
او هشدار داد محدود شدن این ارتباط میتواند فیلمساز را به سمت تقلید از آثار دیگر سوق دهد و مانع شکلگیری روایتهایی شود که از تجربههای واقعی مردم سرچشمه میگیرند.
ضرورت بازنگری در قانون پروانه ساخت فیلم
این کارگردان با اشاره به گسترش ابزارهای تولید و انتشار فیلم گفت امروزه ساخت، تدوین، تکثیر و توزیع آثار تصویری دیگر در انحصار گروه محدودی نیست و افراد میتوانند با تلفن همراه یا دوربینهای عکاسی نیز فیلم تولید و منتشر کنند.
از نگاه داوودنژاد، در چنین شرایطی برخی محدودیتها و سازوکارهای قدیمی کارایی گذشته را ندارند و مقررات مربوط به پروانه ساخت باید متناسب با تحولات فناوری و شیوههای جدید تولید بازنگری شوند.
او در عین حال میان پروانه ساخت و پروانه نمایش تفاوت قائل شد و گفت وقتی فیلمساز پس از تولید اثر از امکان نمایش آن اطمینان ندارد، با نوعی ناامنی حرفهای روبهرو میشود. به اعتقاد او، تداوم و پویایی سینمای اجتماعی به فضایی نیاز دارد که در آن هنرمندان بتوانند از زندگی مردم الهام بگیرند و امکان ارتباط آثارشان با مخاطبان فراهم باشد.














