هوشنگ مرادی کرمانی در مراسم بزرگداشت خود در هفته کتاب، نویسندهای فراتر از داستاننویسی توصیف شد؛ چهرهای که با روایت زندگی روزمره، بازتاب رنجهای انسانی و خلق داستانهایی ریشهدار در فرهنگ بومی، توانسته مخاطبانی در کشورهای مختلف پیدا کند. سخنرانان این مراسم، زبان ساده و صمیمی، نگاه تصویری و توانایی او در تبدیل اتفاقهای کوچک به روایتهایی با معناهای گسترده اجتماعی را از ویژگیهای برجسته آثارش دانستند.
بزرگداشت هوشنگ مرادی کرمانی در هفته کتاب
پنجمین روز هفته کتاب در سال ۱۴۰۵ به مراسم بزرگداشت هوشنگ مرادی کرمانی با عنوان «کتاب، بازار جهانی و مرزهای بیپایان ترجمه» اختصاص داشت. این برنامه چهارشنبه ۲۷ آبان در سرای کتاب خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.
احمد مسجدجامعی، قائممقام رئیس دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، در پیامی تصویری به جایگاه ادبی مرادی کرمانی پرداخت و زبان آثار او را یکی از مهمترین ویژگیهای نویسندگیاش دانست. به گفته مسجدجامعی، قصههای این نویسنده علاوه بر جذابیت روایی، خدمتی ارزشمند به زبان فارسی کردهاند؛ زبانی سرشار از مهر، محبت و نرمخویی که میتواند الگویی برای داستاننویسی فارسی باشد.
او همچنین با اشاره به عضویت پیوسته مرادی کرمانی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی، بزرگداشت این نویسنده را نوعی تجلیل از زبان و ادبیات فارسی توصیف کرد.
فریدون عموزاده خلیلی: مرادی کرمانی امکانهای تازهای برای زیستن خلق میکند
فریدون عموزاده خلیلی، نویسنده و پژوهشگر ادبیات کودک و نوجوان، معتقد است مرادی کرمانی را نمیتوان تنها در جایگاه یک داستاننویس موفق ارزیابی کرد. به گفته او، برخی نویسندگان با آثارشان جهانهای تازهای میسازند و شیوه متفاوتی برای دیدن زندگی و تجربه انسانی پیش روی مخاطب قرار میدهند.
عموزاده خلیلی برای توضیح این ویژگی به نویسندگانی مانند تالکین، مارکز، ایتالو کالوینو و چخوف اشاره کرد و گفت مرادی کرمانی نیز با نگاه خاص خود به زندگی کودکان و نوجوانان، امکانهای تازهای برای درک و تجربه جهان پیشنهاد میدهد.
او آثار مرادی کرمانی را از این نظر با نوشتههای چخوف مقایسه کرد که هر دو، رنج انسان را به رسمیت میشناسند و آن را بدون زیبا جلوه دادن یا احساسی کردن افراطی، در قالب روایت به مخاطب منتقل میکنند. نمونه روشن این رویکرد را میتوان در «قصههای مجید» دید؛ جایی که دشواریهای زندگی روزمره شخصیتها به بخشی از تجربه مشترک خواننده تبدیل میشود.
چرا داستان «خمره» در جهان مورد توجه قرار گرفته است؟
عموزاده خلیلی داستان «خمره» را نمونهای از توانایی مرادی کرمانی در تبدیل یک اتفاق ساده به روایتی با ابعاد اجتماعی گسترده دانست. در این داستان، شکستن خمرهای در مدرسه بهانهای برای نمایش مناسبات انسانی، فداکاری و همبستگی اجتماعی میشود.
از نگاه او، یکی از دلایل استقبال جهانی از این اثر، ریشه داشتن داستان در واقعیت بومی و پرهیز نویسنده از افزودن عناصر تصنعی است. مرادی کرمانی با پرداختی دقیق، از یک اتفاق معمولی به معناهایی میرسد که برای مخاطبان فرهنگهای مختلف نیز قابل درک هستند.
عموزاده خلیلی برای توصیف شیوه روایت این نویسنده از مفهوم «کالیدوسکوپ» استفاده کرد؛ ابزاری که یک تصویر را از زاویههای متعدد بازتاب میدهد. به تعبیر او، مرادی کرمانی نیز سوژهای ساده را از جنبههای گوناگون بررسی میکند و ظرفیتهای پنهان آن را به شکل داستانی در اختیار خواننده میگذارد.
او همچنین به داستانهایی اشاره کرد که از اتفاقهایی مانند یک مهمانی یا یک شیشه مربا، موضوعاتی چون فقر، همبستگی، فداکاری و اعتراض را بیرون میکشند.
ریشههای بومی و نگاه متفاوت به جهان
عموزاده خلیلی با یادآوری پیام مرادی کرمانی در زمان انتخاب یکی از آثارش بهعنوان کتاب سال اتریش، بر اهمیت جهان بومی در آثار این نویسنده تاکید کرد. در بخشی از آن پیام، مرادی کرمانی از رابطه مردم روستایش با پرندگان و گفتوگوهای کودکانه با آنها سخن گفته بود.
از نگاه عموزاده خلیلی، چنین جزئیاتی نشان میدهد که نویسنده از تجربههای زیسته و فرهنگ محلی خود فاصله نمیگیرد. او معتقد است جهانی شدن ادبیات لزوما از انتخاب موضوعات بینالمللی آغاز نمیشود؛ گاهی هرچه روایت به زندگی و فرهنگ بومی نزدیکتر باشد، امکان ارتباط آن با مخاطبان دیگر کشورها بیشتر میشود.
عباس جهانگیریان: مرادی کرمانی نویسندهای است که خودش است
عباس جهانگیریان، داستاننویس، در این مراسم ویژگی اصلی مرادی کرمانی را داشتن هویت مستقل ادبی دانست و او را «نویسندهای که خودش است» توصیف کرد. به گفته جهانگیریان، مرادی کرمانی از ابتدا مسیر و سبک خود را انتخاب کرده و با تمرکز بر همان شیوه، به پختگی رسیده است.
او همچنین بر اهمیت تنوع در ادبیات تاکید کرد و گفت نویسندگان میتوانند در گونههای مختلفی مانند عاشقانه، فانتزی، ادبیات جنگ و رئالیسم فعالیت کنند. از نظر او، ارزش ادبیات هر کشور به حضور سبکها و صداهای گوناگون وابسته است.
ضرورت تماشای فیلم و تئاتر برای نویسندگان
جهانگیریان آشنایی با سینما و تئاتر را برای نویسندگان ضروری دانست. او معتقد است تماشای فیلم میتواند به تقویت نگاه تصویری و استفاده از عناصر بصری در داستان کمک کند و حضور در تئاتر نیز مهارت دیالوگنویسی را بهبود میبخشد.
او یکی از ضعفهای بخشی از رمان نوجوان امروز را نثر نامنسجم و گفتوگوهای کمپرداخت دانست و پیشنهاد کرد نویسندگان جوان با تماشای منظم فیلم و نمایش، به ساختار گفتوگوها و شیوه شخصیتپردازی توجه بیشتری داشته باشند.
ترجمه؛ یکی از موانع و فرصتهای جهانی شدن ادبیات فارسی
جهانگیریان دشواری ترجمه از زبان فارسی به زبانهای دیگر را یکی از چالشهای حضور جهانی ادبیات ایران دانست. به گفته او، زبان انگلیسی به دلیل گستره مخاطبان و بازار نشر، امکان دسترسی آسانتری به خوانندگان کشورهای مختلف فراهم میکند؛ در حالی که آثار فارسی برای حضور در بازارهای جهانی به مترجمانی نیاز دارند که هم ادبیات فارسی و هم زبان مقصد را بهخوبی بشناسند.
او تاکید کرد ترجمه دقیق و حرفهای میتواند جهان ذهنی نویسنده را به مخاطب خارجی منتقل کند و ترجمه ضعیف ممکن است به تجربه خواننده و اعتبار اثر آسیب بزند.
نگاه تصویری؛ یکی از ویژگیهای آثار مرادی کرمانی
جهانگیریان یکی دیگر از ویژگیهای آثار مرادی کرمانی را توانایی او در ثبت جزئیات و ساختن تصویرهای زنده با کلمات دانست. به تعبیر او، مرادی کرمانی مانند عکاسی است که لحظهها و اتفاقهای روزمره را در ذهن خود ثبت میکند و هنگام نوشتن، آنها را به توصیفهای تصویری تبدیل میکند.
این ویژگی از نظر او با سلیقه نسل جدید مخاطبان نیز ارتباط دارد؛ نسلی که با تصویر و رسانههای بصری آشنایی بیشتری دارد و از روایتهایی استقبال میکند که امکان دیدن صحنهها و جزئیات را در ذهن فراهم میکنند.
جهانگیریان بار دیگر به «خمره» اشاره کرد و گفت عناصر کشف و شگفتی در داستانهای مرادی کرمانی به جذابیت آنها برای نوجوانان کشورهای مختلف کمک میکند.
ترجمه آثار مرادی کرمانی به بیش از ۲۰ زبان
افشین شحنهتبار، مدیر نشر شمع و مه، در این مراسم درباره تجربه معرفی آثار مرادی کرمانی به ناشران خارجی سخن گفت. او اعلام کرد بیش از ۱۲ عنوان از آثار این نویسنده به زبانهای مختلف ترجمه شده و آثار او تاکنون به بیش از ۲۰ زبان راه یافتهاند.
شحنهتبار همچنین از آماده شدن ترجمه ایتالیایی کتاب «شما که غریبه نیستید» خبر داد و گفت قرار است این اثر در دانشگاه ونیز رونمایی شود.
اقتباسهای سینمایی از آثار مرادی کرمانی
امید جوانبخت در بخش دیگری از مراسم به ظرفیت آثار مرادی کرمانی برای اقتباس سینمایی پرداخت. او تصویری بودن داستانها، توانایی ارتباط با گروههای مختلف مخاطبان و پذیرش استقلال هنری فیلمساز را از عوامل مهم موفقیت اقتباس دانست.
جوانبخت به اقتباسهای کیومرث پوراحمد، مجید فروزش، داریوش مهرجویی و محمدعلی طالبی از آثار این نویسنده اشاره کرد. «قصههای مجید» از جمله نمونههای شناختهشده اقتباس از نوشتههای مرادی کرمانی است. آثاری مانند «کیسه برنج»، «تیکتاک»، «چکه» و «ماه شب چهارده» نیز در این زمینه مطرح شدند.
او تاکید کرد نویسنده باید بپذیرد که فیلمساز در فرآیند اقتباس، جهان هنری خود را وارد اثر میکند و فیلم ساختهشده لزوما عین روایت مکتوب اولیه نخواهد بود.
تجربه تولید کتاب صوتی آثار مرادی کرمانی
فاطمه محمدی، مدیر نوین کتاب گویا، نیز درباره تجربه تولید نسخه صوتی آثار این نویسنده صحبت کرد. او متنهای مرادی کرمانی را تصویری دانست و گفت همین ویژگی ظرفیت آنها را برای تبدیل شدن به آثار نمایشی و شنیداری افزایش میدهد.
محمدی به تولید کتاب گویای «مهمان مامان» با صدای گلاب آدینه اشاره کرد و از اعتماد مرادی کرمانی برای واگذاری آثارش به این مجموعه قدردانی کرد.
مرادی کرمانی: قصهها در ذهن آدمها میمانند
هوشنگ مرادی کرمانی در پایان مراسم داستان «هنرمند» را که برای مراسم چهره ماندگار نوشته بود، برای حاضران خواند. او در سخنانی درباره اهمیت قصه گفت که روایت، یکی از نخستین ابزارهای ماندگاری تجربههای انسانی است و بسیاری از آدمها، بناها و آثار زمانی در حافظه جمعی باقی میمانند که داستانی در پس آنها وجود داشته باشد.
این نویسنده همچنین به ماجرای نامگذاری خیابانی به نام خود و چند نویسنده دیگر اشاره کرد و گفت پس از مدتی پلاکهای مربوط به این نامگذاری برداشته شده و وضعیت به حالت سابق بازگشته است.
در این مراسم، مرادی کرمانی ضمن قدردانی از حاضران، از محمدقاسم صالحرامسری، مدیر فقید انتشارات معین، نیز یاد کرد و به دوستی چندینساله خود با او اشاره داشت.
مجموع سخنان مطرحشده در این بزرگداشت، تصویری از جایگاه مرادی کرمانی در ادبیات معاصر ایران ارائه کرد؛ نویسندهای که با تکیه بر زبان فارسی، تجربههای بومی و روایت جزئیات زندگی روزمره، داستانهایی خلق کرده که از مرزهای جغرافیایی فراتر رفتهاند.














