مریم امینی، کارگردان نمایش «داستان خرسهای پاندا»، معتقد است سکوت یکی از عناصر اصلی این اثر است؛ عنصری که ممکن است برای مخاطب دنیای مدرن ناآشنا یا حتی آزاردهنده باشد. او در گفتوگویی درباره رویکرد مینیمالیستی اجرا، ارتباط بازیگران، طراحی صحنه و چالشهای اقتصادی تئاتر توضیح داده است که تلاش کرده بدون تحمیل یک برداشت مشخص، زمینه تجربهای شخصی را برای تماشاگر فراهم کند.
تلاش برای اجرای مستقل از برداشتهای قبلی
امینی میگوید با وجود علاقه دیرینه به اجرای «داستان خرسهای پاندا»، عمداً اجراهای قبلی این متن را تماشا نکرده است. او میخواست ذهنیت شخصی خود از نمایشنامه را حفظ کند و اثر را بر اساس دریافت مستقلی که از متن داشته، به صحنه ببرد.
به گفته این کارگردان، یکی از دغدغههای اصلیاش حفظ لایههای مختلف متن بوده است؛ بهگونهای که مخاطبان با توجه به تجربهها و جهانبینی خود، برداشت متفاوتی از نمایش داشته باشند. به همین دلیل، رویکردی مینیمالیستی را انتخاب کرده تا محتوا در لایههای گوناگون به تماشاگر منتقل شود و امکان تفسیر شخصی از بین نرود.
ارتباط بازیگران؛ محور اصلی اجرای نمایش
کارگردان «داستان خرسهای پاندا» انتخاب بازیگران و شکلگیری ارتباط میان آنها را از مهمترین بخشهای اجرای اثر میداند. در این نمایش، مخاطب حدود یک ساعت تا یک ساعت و ربع با دو شخصیت همراه است و تنها گاهی صداهایی از شخصیتهای دیگر شنیده میشود.
امینی توضیح داده است که در جریان تمرینها، بازیگران درباره احساسات، دیالوگها و برداشت خود از موقعیتهای داستانی گفتوگو میکردند تا به درکی مشترک برسند. به باور او، این فرایند بهتدریج ارتباط موردنظر میان دو بازیگر را شکل داده است.
از دیگر ویژگیهای اجرا، تعدد موقعیتها و تغییر صحنهها در طول نمایش است. به گفته امینی، صحنههای کوتاه فرصت محدودی برای انتقال مفهوم و احساس در اختیار گروه قرار میدهند؛ بنابراین تغییرات باید به شکلی انجام شوند که تمرکز و تجربه تماشاگر را مختل نکنند.
طراحی صحنه مینیمال؛ از آپارتمان واقعی تا فضای استعاری
امینی در طراحی فضای بصری نمایش تلاش کرده است مخاطب ابتدا با تصویری شبیه به یک آپارتمان روبهرو شود، اما بهتدریج احتمال دهد که این مکان میتواند معنایی فراتر از یک فضای مسکونی واقعی داشته باشد.
او با همکاری گروه طراحی صحنه، از رویکردی مینیمالیستی استفاده کرده است؛ رویکردی که در آن وسایل صحنه صرفاً کاربردی نیستند و میتوانند نقش نمادین و استعاری داشته باشند. هدف این بوده که فضای نمایش از ابتدا بهصورت آشکار سوررئال نباشد و معنای آن در طول اجرا شکل بگیرد.
نور نیز بخش مهمی از این فضاسازی را بر عهده دارد. به گفته کارگردان، طراحی صحنه و نور باید در ارتباطی هماهنگ قرار بگیرند تا هر صحنه، ضمن حفظ انسجام کلی اجرا، حالوهوای ویژه خود را داشته باشد.
موسیقی و صدا؛ عناصر سازنده جهان شخصیتها
از نگاه امینی، موسیقی، صدا و سکوت در «داستان خرسهای پاندا» صرفاً ابزارهایی برای تغییر فضای احساسی اجرا نیستند، بلکه بخشی از شخصیت مرد و جهان داستان به شمار میروند.
او در ابتدا قصد داشته موسیقی نمایش بهصورت اختصاصی و متناسب با صحنهها ساخته شود، اما به دلیل فراهم نبودن شرایط لازم برای همکاری با نوازنده ساکسیفون، گروه از قطعات موسیقی موجود استفاده کرده است. برای انتخاب این قطعات نیز از راهنمایی یکی از دوستان موزیسین کمک گرفتهاند.
صداهای همسایهها و تلفن شخصیت مرد نیز در روایت نقش دارند. اگرچه شخصیتهای دیگری روی صحنه دیده نمیشوند، این صداها حضور آدمهای دیگر را در جهان محدود دو شخصیت یادآوری میکنند و به گسترش فضای داستان کمک میکنند.
چرا سکوت در تئاتر اهمیت دارد؟
یکی از تصمیمهای مهم امینی، حفظ لحظات سکوت در اجرای نمایش بوده است. او ابتدا نگران بوده که سکوتهای طولانی مخاطب امروز را پس بزند؛ زیرا به باورش انسان مدرن به شنیدن مداوم صدا عادت کرده و ممکن است از تنها ماندن با افکار خود احساس ناراحتی کند.
با این حال، کارگردان تصمیم گرفته سکوت را بهعنوان بخشی جداییناپذیر از اثر حفظ کند. او اکنون از این انتخاب رضایت دارد و معتقد است تماشاگران توانستهاند در کنار شخصیتهای نمایش، سکوت را تجربه کنند؛ تجربهای که در آن سکوت نه فقط شنیده نمیشود، بلکه به شکلی محسوس در فضای اجرا حضور دارد.
مخاطب؛ صاحب برداشت شخصی از نمایش
امینی نمیخواهد «داستان خرسهای پاندا» پیام واحد و ازپیشتعیینشدهای به همه تماشاگران منتقل کند. از نظر او، نمایش به مسائل بنیادین زندگی انسان میپردازد و هر مخاطب باید بتواند بر اساس تجربه و احساس شخصی خود با آن ارتباط برقرار کند.
او امیدوار است تماشاگر پس از پایان اجرا، پرسشی تازه یا احساسی را با خود همراه ببرد؛ چیزی که شاید پیش از تماشای نمایش نیز در وجود او بوده و مواجهه با اثر آن را آشکار کرده باشد. در این رویکرد، تماشاگر صرفاً دریافتکننده پیام نیست، بلکه در شکلگیری معنای نمایش نقش دارد.
چالش اقتصادی تئاتر و دشواری جذب مخاطب
کارگردان نمایش، مسائل اقتصادی را مهمترین چالش تئاتر امروز میداند. به گفته او، فشارهای اقتصادی، مشکلات روزمره و دشواریهایی مانند ترافیک ممکن است انتخاب مخاطب را به سمت آثار سرگرمکنندهتر سوق دهد؛ آثاری که فرصتی برای خندیدن و فاصله گرفتن کوتاهمدت از دغدغهها فراهم میکنند.
امینی معتقد است در چنین شرایطی ممکن است شمار افرادی که برای تماشای اثری نیازمند تمرکز و تأمل به سالن میآیند، کمتر باشد. با این حال، از نگاه او نمایشهایی که مخاطب را به فکر کردن و تجربه عمیقتر دعوت میکنند، میتوانند تأثیر روانی بیشتری داشته باشند. او جذب مخاطب و ترغیب مردم به حضور در سالن تئاتر را از پیامدهای همین چالش اقتصادی میداند.
عوامل و زمان اجرای نمایش «داستان خرسهای پاندا»
نمایش «داستان خرسهای پاندا» نوشته ماتئی ویسنییک و به کارگردانی مریم امینی از ۷ آبان ۱۴۰۵ در تماشاخانه طهران روی صحنه رفته است. خیام وقارکاشانی و غزاله اکرامی بازیگران این اثر هستند.
این اجرا با تکیه بر بازی دو شخصیت، طراحی مینیمالیستی، نقشآفرینی صدا و موسیقی و حفظ لحظات سکوت، تلاش میکند فضایی برای تجربه و برداشت مستقل تماشاگر ایجاد کند.












