نظرسنجی ملی فرهنگ کتابخوانی با هدف بررسی تغییرات الگوی مطالعه، شناسایی موانع کتابخوانی و ارزیابی راهکارهای ترویج آن در ایران اجرا می‌شود. این پژوهش میزان مطالعه، موضوعات مورد علاقه خوانندگان، هزینه خرید کتاب و وضعیت استفاده از کتابخانه‌ها را بررسی می‌کند تا تصویری به‌روز از فرهنگ مطالعه در کشور به دست آید.
محورهای نظرسنجی ملی فرهنگ کتابخوانی
این نظرسنجی با اجرای مرکز طرح‌های ملی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات انجام می‌شود. از مهم‌ترین موضوعات مورد بررسی در این پژوهش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- سنجش میزان مطالعه در میان شهروندان
- بررسی موضوعات و قالب‌های مورد استفاده خوانندگان
- شناخت انگیزه‌های افراد برای مطالعه
- بررسی میزان هزینه‌کرد خانوارها برای خرید کتاب
- ارزیابی عضویت و میزان استفاده از کتابخانه‌ها
- شناسایی موانع مطالعه و راهکارهای گسترش فرهنگ کتابخوانی
نتایج نظرسنجی کتابخوانی در ایران در سال ۱۴۰۴
پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات پیش‌تر در آبان‌ماه ۱۴۰۴ نظرسنجی «فرهنگ کتابخوانی در ایران» را با جامعه آماری شهروندان ۱۸ سال و بالاتر اجرا کرده بود. در این پژوهش، ۱۲۳۴ نفر به روش تلفنی مشارکت داشتند.
بر اساس نتایج آن نظرسنجی، ۴۱.۱ درصد پاسخگویان اعلام کرده بودند که کتاب می‌خوانند. همچنین میانگین مطالعه کتاب‌های غیردرسی با احتساب افرادی که کتاب نمی‌خوانند، ۱۰.۹ دقیقه در روز گزارش شده بود.
پرطرفدارترین موضوعات مطالعاتی
در میان موضوعات مورد مطالعه پاسخگویان، رمان و داستان در رتبه نخست قرار داشت. پس از آن کتاب‌های تاریخی، روان‌شناسی و تربیتی و کتاب‌های تخصصی از مهم‌ترین حوزه‌های مورد علاقه شرکت‌کنندگان در نظرسنجی بودند.
کمبود وقت؛ مهم‌ترین مانع کتابخوانی
یکی از بخش‌های نظرسنجی سال ۱۴۰۴ به بررسی موانع مطالعه اختصاص داشت. بر اساس نتایج اعلام‌شده، ۴۹.۷ درصد پاسخگویان کمبود وقت را مهم‌ترین مانع کتابخوانی خود دانسته بودند.
شرکت‌کنندگان همچنین درباره عوامل مؤثر بر افزایش مطالعه دیدگاه‌هایی مطرح کرده بودند. ۳۵.۳ درصد معتقد بودند کاهش دغدغه‌های مالی و معیشتی می‌تواند به گسترش کتابخوانی کمک کند و ۲۱.۸ درصد نیز دسترسی آسان و ارزان به کتاب را از عوامل مؤثر در این زمینه می‌دانستند.
میزان مطالعه متن علمی در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها
بخش دیگری از نظرسنجی سال ۱۴۰۴ به میزان مواجهه شهروندان با محتوای علمی در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های مختلف اختصاص داشت. از پاسخگویان پرسیده شده بود که به‌طور متوسط در طول شبانه‌روز چه مدت متن علمی، از جمله مقاله و تحلیل، می‌خوانند یا مستند علمی تماشا می‌کنند.
بر اساس پاسخ‌ها، میانگین زمان اختصاص‌یافته به این نوع محتوا ۷۰ دقیقه در روز گزارش شده بود.
هدف از تکرار نظرسنجی ملی کتابخوانی چیست؟
اجرای دوباره این نظرسنجی امکان مقایسه نتایج دو دوره و بررسی تغییرات الگوی مطالعه در جامعه را فراهم می‌کند. بررسی روندهای جدید می‌تواند به شناخت بهتر تحولات حوزه کتاب و نشر و ارزیابی نقش عوامل اجتماعی و اقتصادی در میزان مطالعه کمک کند.
نتایج این پژوهش همچنین می‌تواند برای سیاست‌گذاران، مدیران فرهنگی و فعالان صنعت نشر در تدوین برنامه‌های مؤثرتر ترویج کتابخوانی مورد استفاده قرار گیرد. مقایسه داده‌های دوره‌های مختلف، زمینه شناخت دقیق‌تر موانع و نیازهای مخاطبان کتاب را فراهم خواهد کرد.
