در آستانه هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، مجموعه‌ای از برنامه‌های ادبی و فرهنگی با محوریت ترویج کتاب‌خوانی، معرفی آثار تازه، نقد و بررسی رمان و آشنایی نوجوانان با ادبیات کلاسیک برگزار شد. آغاز دومین دوره مسابقه کتاب‌خوانی «رنگین‌کمان کلاسیک»، نشست نقد رمان «عملیات لوتوس»، رونمایی از کتاب «سونامی» و اعلام برنامه‌های وزارت نیرو برای هفته کتاب، از مهم‌ترین رویدادهای این حوزه بود.
آغاز دومین دوره مسابقه کتاب‌خوانی «رنگین‌کمان کلاسیک»
همزمان با برگزاری نخستین جشن ادبیات کلاسیک برای نوجوانان از سوی نشر افق، دومین دوره مسابقه کتاب‌خوانی «رنگین‌کمان کلاسیک» در فروشگاه کتاب اردیبهشت نسل آغاز شد. در این مراسم، برگزیدگان نخستین دوره مسابقه معرفی و از تلاش شرکت‌کنندگان تقدیر شد.
معرفی برگزیدگان نخستین دوره
در نخستین دوره این مسابقه، مه‌یاس رزاق‌دوست به دلیل «عمیق فکر کردن» رتبه نخست را به دست آورد و لوح تقدیر، پنج میلیون تومان جایزه نقدی و کتاب دریافت کرد.
امیرکیان و برهان نیکی به‌صورت مشترک رتبه دوم را کسب کردند. دلیل انتخاب آن‌ها «صمیمانه همدلی کردن» عنوان شد و هر یک لوح تقدیر، سه میلیون تومان جایزه نقدی و کتاب دریافت کردند.
ستایش آقانقی نیز به دلیل «مسئولانه همراهی کردن» رتبه سوم را به دست آورد و برنده لوح تقدیر، دو میلیون تومان جایزه نقدی و کتاب شد. برگزیدگان همچنین هدایایی از سوی کتاب‌فروشی اردیبهشت نسل دریافت کردند.
تجربه کلاسیک‌خوانی با نوجوانان
ندا حیدری، آموزگار، نویسنده و مروج کتاب‌خوانی، در این مراسم درباره تجربه برگزاری کارگاه‌های مطالعه آثار کلاسیک برای نوجوانان صحبت کرد. او تعدد شخصیت‌ها، گستردگی خطوط داستانی و بازتاب تاریخ اجتماعی را از ویژگی‌های مهم ادبیات کلاسیک دانست؛ ویژگی‌هایی که به اعتقاد او کمتر می‌توان نمونه مشابه آن‌ها را در بسیاری از داستان‌های مدرن، به‌ویژه ادبیات نوجوان امروز، پیدا کرد.
حیدری نوجوانان را به مطالعه آثار کلاسیک دعوت کرد و از آن‌ها خواست در مواجهه با این کتاب‌ها صبور باشند. به گفته او، ممکن است خواندن بخش‌های ابتدایی برخی آثار کلاسیک دشوار باشد، اما عبور از این مرحله می‌تواند لذت و جذابیت مطالعه آن‌ها را افزایش دهد.
پیتر پن؛ داستان انتخاب میان کودکی و بزرگسالی
مژگان کلهر، مترجم کتاب «پیتر پن»، نیز از تجربه ترجمه این اثر و دشواری‌ها و نکته‌های جالب این فرایند گفت. او درباره مضمون داستان و مفهوم بزرگ‌شدن با حاضران صحبت کرد؛ موضوعی که در مرکز روایت پیتر پن قرار دارد و به انتخاب میان ماندن در جهان کودکی یا پذیرفتن بزرگسالی می‌پردازد.
نمایش «ماتیلدا» و بازی با نویسندگان کلاسیک
اجرای نمایش «ماتیلدا» با اقتباس از اثر رولد دال، از دیگر بخش‌های جشن ادبیات کلاسیک بود. این نمایش را آوین کیهان‌پور نوشته و رؤیا میرغیاثی کارگردانی کرده بود. الناز اسمعیل‌زادگان، آوین کیهان‌پور و آفاق آقامیری نیز در آن ایفای نقش کردند.
در بخش دیگری از مراسم، بازی نمایشی با محوریت نویسندگان ادبیات کلاسیک برگزار شد. شرکت‌کنندگان در نقش چهره‌هایی مانند ژول ورن، لوسی ماد مونتگمری، جین آستین و رولد دال ظاهر شدند و در قالب گفت‌وگویی نمایشی به پرسش‌های مجری و حاضران پاسخ دادند.
جزئیات دومین دوره مسابقه رنگین‌کمان کلاسیک
در پایان مراسم، آغاز دومین دوره مسابقه کتاب‌خوانی «رنگین‌کمان کلاسیک» اعلام شد. علاقه‌مندان برای شرکت در این رقابت باید کتاب‌های مجموعه را که دارای برچسب ویژه مسابقه و کد QR هستند تهیه کنند و از طریق صفحه مسابقه به پرسش‌های مربوط به کتاب‌ها پاسخ دهند.
نشر افق مجموع جوایز این دوره را ۲۰ میلیون تومان اعلام کرده است که میان سه برگزیده تقسیم خواهد شد.
نشست نقد و بررسی رمان «عملیات لوتوس»
نشست نقد و بررسی رمان «عملیات لوتوس» نوشته شیما جوادی، همزمان با سالروز تسخیر سفارت آمریکا در ۱۳ آبان، در کتاب‌فروشی بین‌الملل برگزار شد. نویسنده در این نشست درباره شکل‌گیری ایده اولیه کتاب و روند تحقیق و نگارش آن توضیح داد.
جوادی گفت در ابتدا تصور نمی‌کرد ماجرای تسخیر سفارت ظرفیت روایی گسترده‌ای برای تبدیل شدن به یک رمان داشته باشد؛ اما مطالعه اسناد و کتاب‌های منتشرشده، بررسی روایت آمریکایی‌های حاضر در سفارت و گفت‌وگو با دانشجویان شرکت‌کننده در واقعه، ابعاد تازه‌ای از موضوع را برای او آشکار کرد.
به گفته نویسنده، تفاوت روایت افراد درباره تاریخ‌ها، مکان‌ها و جزئیات حوادث، روند نگارش را دشوار کرده بود؛ با این حال، همین اختلاف روایت‌ها امکان خلق موقعیت‌های داستانی و ایجاد تعلیق را نیز فراهم کرد.
روایت تسخیر سفارت از نگاه دو شخصیت نفوذی
داستان «عملیات لوتوس» از چند روز پیش از ۱۳ آبان آغاز می‌شود. شخصیت محوری آن فرنگیس با نام مستعار نیلوفر مظاهری و نام عملیاتی «لوتوس» است. او به همراه اکرم، با هویت پوششی دو دانشجو وارد محیط دانشگاه و سپس جمع دانشجویان تسخیرکننده سفارت می‌شوند.
این دو شخصیت در آغاز مأموریت روشنی ندارند و با ورود به ماجرا و پیدا شدن اسناد، در موقعیت‌هایی پیش‌بینی‌نشده قرار می‌گیرند. جوادی مطالعات پیشین خود درباره نفوذ سازمان مجاهدین خلق در سال‌های ابتدایی انقلاب را نیز از عوامل شکل‌گیری خط داستانی این رمان معرفی کرد.
اهمیت زاویه دید اول‌شخص در رمان
میثم رشیدی مهرآبادی، کارشناس نشست، انتخاب زاویه دید اول‌شخص و روایت حوادث از نگاه شخصیتی مخالف دانشجویان را یکی از انتخاب‌های مهم نویسنده دانست. این شیوه به مخاطب اجازه می‌دهد اتفاق‌ها را از دریچه ذهنیت، تردیدها و واکنش‌های شخصیتی دنبال کند که با دانشجویان هم‌سو نیست.
شیما جوادی نیز توضیح داد که انتخاب این زاویه دید با هدف پرهیز از تبدیل داستان به روایتی مستقیم و شعاری انجام شده است. او همچنین با قرار دادن شخصیت برون‌گرای اکرم در کنار نیلوفر، تلاش کرده بخشی از اطلاعات داستان را از طریق گفت‌وگو و تعامل شخصیت‌ها به مخاطب منتقل کند.
تحقیق تاریخی و بازنویسی نسخه اولیه
نویسنده درباره روند نگارش کتاب گفت نسخه اولیه رمان حدود ۹۵ هزار کلمه بود که پس از بازنگری به حدود ۷۵ هزار کلمه رسید. جمع‌آوری روایت‌های پراکنده، تطبیق جزئیات تاریخی و تبدیل اطلاعات به یک خط داستانی منسجم، از مهم‌ترین دشواری‌های نگارش اثر بوده است.
جوادی تأکید کرد که در نگارش کتاب، مخاطب نوجوان و جوان را در نظر داشته و کوشیده است به‌جای ارائه توضیحات طولانی، امکان کشف تدریجی حوادث را برای خواننده فراهم کند. استفاده از گویش مازندرانی در شخصیت‌پردازی اکرم نیز از ویژگی‌های مورد اشاره او بود.
برنامه‌های وزارت نیرو برای سی‌وچهارمین هفته کتاب
مرکز اطلاعات علمی، اسناد و کتابخانه وزارت نیرو برنامه‌های خود را برای سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران در بخش ستادی و شرکت‌های تابعه اعلام کرد. این برنامه‌ها با هدف ترویج فرهنگ مطالعه، افزایش آگاهی و دانش سازمانی و گسترش فعالیت‌های کتاب‌محور در صنعت آب و برق طراحی شده‌اند.
از جمله برنامه‌های پیش‌بینی‌شده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- اهدای بسته‌های فرهنگی کتاب به مدیران کل
- اجرای طرح هدیه دیجیتال کتاب به کارکنان
- برگزاری نشست‌های تخصصی معرفی و بررسی کتاب
- معرفی منابع مطالعاتی و تازه‌های نشر
- اشتراک‌گذاری تجربه‌های مطالعاتی کارکنان
- تبادل کتاب میان کارکنان
- تقدیر از فعالان حوزه ترویج کتاب‌خوانی
- اجرای برنامه‌های متناسب با ظرفیت شرکت‌های تابعه
- انعکاس فعالیت‌های مرتبط با کتاب و مطالعه
سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» از ۲۳ تا ۳۰ آبان ۱۴۰۵ در سراسر کشور برگزار می‌شود.
رونمایی از رمان «سونامی» نوشته سیروس همتی
مراسم رونمایی از رمان «سونامی» نوشته سیروس همتی، شامگاه چهارشنبه ۱۳ آبان در خانه خسرو افشار برگزار شد. جمعی از هنرمندان، نویسندگان و بازیگران در این برنامه حضور داشتند و مهدی شفیعی، معاون هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، از مهمانان ویژه مراسم بود.
سیدمهدی شجاعی در آغاز مراسم با اشاره به ویژگی‌های اخلاقی و هنری سیروس همتی گفت این برنامه تنها فرصتی برای معرفی یک کتاب نیست، بلکه بهانه‌ای برای قدردانی از شخصیت و منش هنری نویسنده نیز به شمار می‌رود. او تأکید کرد که گاهی خالق اثر را باید مهم‌تر از خود اثر دانست.
سیروس همتی نیز درباره زمان نگارش رمان توضیح داد که «سونامی» سال گذشته نوشته شده بود، اما برنامه رونمایی آن به دلیل جنگ ۱۲ روزه به تعویق افتاد.
سونامی؛ فراتر از یک بلای طبیعی
رسول نجفیان، بازیگر و منتقد، در بررسی رمان «سونامی» گفت مفهوم سونامی در این اثر فراتر از یک بلای طبیعی است و به اتفاقاتی اشاره دارد که قدرت‌های مسلط بر زندگی انسان‌ها تحمیل می‌کنند؛ اتفاقاتی که می‌توانند خانه، خاطرات و هویت جمعی افراد را از آن‌ها بگیرند.
او با اشاره به مفهوم «اراده معطوف به قدرت» در اندیشه نیچه و دیدگاه‌های فوکو، سلطه و جابه‌جایی اجباری انسان‌ها را از مضامین مهم کتاب دانست. به اعتقاد او، محروم شدن یک جامعه از فرهنگ و خاطراتش می‌تواند پیامدهایی عمیق‌تر از محرومیت‌های مادی داشته باشد.
ماجرای جزیره آشوراده؛ الهام‌بخش شکل‌گیری رمان
نجفیان درباره شکل‌گیری ایده رمان گفت سیروس همتی پس از تماشای مستند «رویای بچه‌های آشور» ساخته ساتیار امامی، به نوشتن این اثر ترغیب شد.
همتی نیز توضیح داد این مستند درباره ساکنان جزیره آشوراده در استان گلستان است که پس از آب‌گرفتگی جزیره به مناطق اطراف منتقل شدند و از آن پس امکان بازگشت به محل زندگی خود را نداشتند؛ به‌جز روزهای عاشورا و تاسوعا که برای برگزاری مراسم مذهبی امکان ورود به جزیره را پیدا می‌کنند.
دلبستگی ساکنان به سرزمین مادری و خاطرات زندگی در جزیره، از موضوعاتی بود که نویسنده را به پرداختن به مفاهیمی مانند خانه، خاطره و آوارگی در رمان «سونامی» سوق داد.
افسانه‌های کهن و ظرفیت‌های روایی «سونامی»
نجفیان استفاده از افسانه‌های کهن، از پری و غول دریایی تا غول رباتیک فلزی، را از ویژگی‌های رمان دانست. او همچنین به شیوه روایت، استفاده از دیالوگ و توجه نویسنده به عناصر نمایشی اشاره کرد.
نصرالله قادری، نویسنده و فیلمساز، نیز در بررسی ساختار و معنای رمان، آن را اثری با ظرفیت‌های کمدی گروتسک توصیف کرد و مفهوم خانه را یکی از محورهای اصلی آن دانست.
او چهار معنای خانه را در اثر برجسته دانست: آغوش مادر، وطن، عشق و نیستان؛ خانه‌ای که انسان همواره آرزوی بازگشت به آن را دارد. به اعتقاد قادری، تقابل خانه و بی‌خانمانی از مهم‌ترین مضامین رمان است.
قادری همچنین استفاده از تکنیک شهرزاد قصه‌گو، تعلیق، تکرار، وارونه‌سازی و پیوند دادن خطوط داستانی را از ویژگی‌های ساختاری کتاب برشمرد. او به نقش شخصیت زن قصه‌گو در پیشبرد روایت و برخی نشانه‌های ادبی اثر، از جمله خالی گذاشتن سه بخش از صفحات، اشاره کرد.
جهان‌بینی متفاوت نویسنده در روایت آوارگی
شمس، دیگر منتقد حاضر در برنامه، در پیامی تصویری به توانایی سیروس همتی در پرداخت مضامین اجتماعی و برخورداری قلم او از شوخ‌طبعی و روانی اشاره کرد. او فضای رمان را جغرافیایی خیالی اما آشنا توصیف کرد که به‌تدریج با دخالت بیگانگان به فضایی تراژیک و تبعیدگاهی پیچیده تبدیل می‌شود.
در بخش دیگری از مراسم، برخی مخاطبان نیز درباره ویژگی‌های کتاب صحبت کردند و جهان‌بینی متفاوت نویسنده، ظرفیت‌های سینمایی، شخصیت‌پردازی و پیوند موضوع رمان با فرهنگ‌های بومی ایران را مورد توجه قرار دادند.
مراسم رونمایی از رمان «سونامی» با خوانش بخش‌هایی از کتاب و جشن امضای آثار سیروس همتی به پایان رسید.
