مراسم بزرگداشت فریدون جیرانی، کارگردان، فیلمنامه‌نویس و روزنامه‌نگار سینمایی، هم‌زمان با نمایش فیلم «قرمز» در برنامه «کلاسیک‌های کانون» برگزار شد. در این مراسم که با حضور جمعی از سینماگران و همکاران قدیمی او همراه بود، سخنرانان از نقش تأثیرگذار جیرانی در تاریخ سینمای ایران، توجه او به مسائل اجتماعی و زنان، پرورش استعدادهای جوان و فعالیت‌های مطبوعاتی‌اش سخن گفتند.
بزرگداشت فریدون جیرانی در موزه سینمای ایران
برنامه «کلاسیک‌های کانون» روز شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ با نمایش فیلم «قرمز» و بزرگداشت فریدون جیرانی در سالن سینماتوگراف موزه سینمای ایران برگزار شد. این برنامه به همت کانون کارگردانان سینمای ایران و موزه سینما و با همکاری فیلم‌خانه ملی ایران شکل گرفت و اجرای آن را اصغر نعیمی بر عهده داشت.
در این مراسم شماری از سینماگران، بازیگران، تهیه‌کنندگان و همکاران قدیمی جیرانی حضور داشتند و درباره ابعاد مختلف فعالیت حرفه‌ای او، از فیلمنامه‌نویسی و کارگردانی تا روزنامه‌نگاری و حمایت از نسل جوان سینما، صحبت کردند.
اصغر نعیمی: جیرانی دوربینش را به سمت مسائل زنان چرخاند
اصغر نعیمی با اشاره به نقش فریدون جیرانی در نزدیک‌تر شدن سینمای پس از انقلاب به مخاطبان گفت فعالیت او در دهه ۱۳۶۰ به‌عنوان فیلمنامه‌نویس، زمینه تولید آثار مهمی را فراهم کرد و بسیاری از فیلم‌سازان، فیلم‌های شاخص خود را بر اساس فیلمنامه‌های او ساختند.
نعیمی رویکرد اجتماعی جیرانی را یکی از ویژگی‌های مهم کارنامه او دانست و تأکید کرد که این فیلم‌ساز بدون گرفتار شدن در پیچیدگی‌های ظاهراً روشنفکرانه، به سراغ مسائل اجتماعی و به‌ویژه موقعیت زنان در جامعه رفت. به گفته او، جیرانی پیش از فراگیر شدن این دغدغه‌ها، شخصیت‌هایی زن را به تصویر کشید که در حافظه سینمای ایران ماندگار شدند.
او فیلم‌هایی مانند «قرمز»، «شام آخر» و «آب و آتش» را نمونه‌هایی از روایت بحران‌ها، خشونت‌ها و محدودیت‌هایی دانست که زنان با آن مواجه‌اند.
نعیمی همچنین از جیرانی به‌عنوان فردی یاد کرد که برای رشد بازیگران و فیلم‌سازان جوان فرصت ایجاد می‌کرد. به گفته او، جیرانی حتی در دوره‌هایی که خودش فیلم نمی‌ساخت، برای شکل‌گیری تجربه‌های نخست فیلم‌سازی دیگران تلاش می‌کرد و در جلب اعتماد تهیه‌کنندگان برای حمایت از استعدادهای تازه توانمند بود.
نقش جیرانی در مطبوعات سینمایی و اجرای برنامه تلویزیونی «هفت» نیز از دیگر بخش‌هایی بود که نعیمی در مرور کارنامه او به آن اشاره کرد.
مهدی صباغ‌زاده: جیرانی مسیر حرفه‌ای مرا شکل داد
مهدی صباغ‌زاده، کارگردان سینما، با یادآوری آغاز همکاری خود با فریدون جیرانی گفت نخستین پیشنهاد جدی کارگردانی پس از انقلاب برای ساخت فیلم «آفتاب‌نشین‌ها» از سوی جیرانی مطرح شد. این فیلم با تهیه‌کنندگی غلامرضا موسوی و همکاری بیژن امکانیان ساخته شد و آغازگر دوستی و همکاری طولانی آن‌ها بود.
صباغ‌زاده به همکاری‌های بعدی خود با جیرانی در فیلم‌هایی مانند «پرونده»، «سناتور»، «گمشده» و «تصویر آخر» اشاره کرد و گفت جیرانی در شکل‌گیری مسیر حرفه‌ای او نقش مهمی داشته است.
او همچنین آموختن اصول فیلمنامه‌نویسی، ارتباط با مخاطب و اهمیت شخصیت‌محوری در داستان را از دستاوردهای همکاری با جیرانی دانست و او را «تاریخ زنده سینما» توصیف کرد.
حبیب اسماعیلی: جیرانی گنجینه‌ای برای سینمای ایران است
حبیب اسماعیلی، تهیه‌کننده سینما، با اشاره به علاقه و تعهد جیرانی به حرفه‌اش گفت که او همواره با عشق و علاقه کار می‌کرد و محتوای اثر و اهمیت موضوع برایش از ملاحظات مالی مهم‌تر بود.
اسماعیلی جیرانی را دایرةالمعارفی از اطلاعات سینمای ایران و جهان دانست و گستردگی دانش او درباره فیلم‌ها، عوامل تولید و تاریخ سینما را از ویژگی‌های برجسته‌اش برشمرد.
او همچنین با اشاره به شرایط اجتماعی زمان ساخت فیلم «قرمز»، انتخاب موضوع این اثر را نشانه هوشیاری جیرانی در تشخیص تغییرات جامعه دانست.
بیژن امکانیان: هر جزئیاتی در نگاه جیرانی منطق داشت
بیژن امکانیان، بازیگر سینما، درباره شکل‌گیری فیلمنامه «سناتور» توضیح داد که ایده اولیه این فیلم را با جیرانی در میان گذاشته بود. جیرانی در ابتدا واکنش چندان مثبتی نشان نداد، اما چند روز بعد با طرحی داستانی بازگشت و ایده را به ساختاری منسجم تبدیل کرد. این فیلمنامه در نهایت با کارگردانی مهدی صباغ‌زاده ساخته شد.
امکانیان دقت جیرانی در فیلمنامه‌نویسی را از ویژگی‌های مهم او دانست و گفت هر حرکت و پلان در نگاه این فیلم‌ساز باید منطق و معنای مشخصی داشته باشد. توجه به جزئیات، روابط علت و معلولی و ساختار داستانی، از جمله عواملی بود که به انسجام فیلمنامه‌های او کمک می‌کرد.
احمد امینی: ورود من به سینمای حرفه‌ای با همراهی جیرانی بود
احمد امینی، فیلم‌ساز، با یادآوری آشنایی خود با جیرانی در مجله «فیلم» گفت علاقه مشترک به سینما و توجه به جزئیات و شخصیت‌ها، زمینه نزدیکی آن‌ها را فراهم کرد.
به گفته امینی، جیرانی پس از آگاهی از علاقه او به ورود به سینما، زمینه حضورش را در یک پروژه سینمایی فراهم کرد. این همکاری نخستین تجربه دستیاری او در سینمای حرفه‌ای بود و فرصتی برای آشنایی با مناسبات کاری و شیوه همکاری عوامل یک فیلم به شمار می‌رفت.
محسن امیریوسفی: جیرانی در پرداختن به زنان پیشرو بود
محسن امیریوسفی با اشاره به فعالیت‌های جیرانی در سینما و مطبوعات، بر اهمیت تجربه‌ها و دیدگاه‌های کمتر گفته‌شده او درباره تاریخ سینمای ایران، خانه سینما و مطبوعات سینمایی تأکید کرد.
او فیلم‌هایی مانند «قرمز»، «شام آخر» و «آب و آتش» را نمونه‌هایی از توجه جیرانی به شخصیت‌های زن و طرح موضوعاتی دانست که پیش از آن کمتر در سینمای ایران مجال بازنمایی پیدا کرده بودند.
غلامرضا موسوی: تغییر شرایط اجتماعی زمینه ساخت «قرمز» را فراهم کرد
غلامرضا موسوی، تهیه‌کننده سینما، با اشاره به سابقه همکاری و دوستی خود با جیرانی، او را منبعی ارزشمند از اطلاعات سینمایی برای همکارانش دانست. موسوی یادآوری کرد که در سال‌هایی که دسترسی به منابع اطلاعاتی محدودتر بود، بسیاری از سینماگران برای شناخت فیلم‌ها، کارگردانان و بازیگران به جیرانی مراجعه می‌کردند.
او درباره شکل‌گیری فیلم «قرمز» گفت در ابتدا و با توجه به شرایط و محدودیت‌های آن دوره، ساخت فیلمی کودکانه مطرح بود؛ اما پس از تغییر فضای سیاسی و پیروزی سیدمحمد خاتمی در انتخابات ریاست‌جمهوری، جیرانی مسیر دیگری را انتخاب کرد و فیلمنامه «قرمز» را نوشت.
موسوی خشونت را یکی از عناصر اصلی این فیلم دانست و از دقت جیرانی در تبدیل ایده اولیه به یک اثر سینمایی یاد کرد.
فریدون جیرانی از شکل‌گیری فیلمنامه «قرمز» گفت
فریدون جیرانی در بخش پایانی مراسم از برگزارکنندگان و حاضران قدردانی کرد و درباره روند شکل‌گیری برخی آثار خود توضیح داد.
او به فیلمنامه‌ای با عنوان «مدیرعامل» اشاره کرد که در دوره ریاست‌جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی نوشته شده بود. این طرح با همکاری مهدی هاشمی پیش رفت و داستان خانواده‌هایی را روایت می‌کرد که پس از ازدواج دو سرپرست، زندگی مشترک تازه‌ای را آغاز می‌کردند. این ایده بعدها با عنوان «دردسرهای والدین» در قالب یک مجموعه تلویزیونی ساخته شد.
جیرانی در ادامه درباره فضای سیاسی و اجتماعی زمان ساخت «قرمز» گفت پیروزی اصلاحات و تغییر شرایط، امکان حرکت به سمت فیلمنامه‌ای متفاوت را فراهم کرد. او همچنین با اشاره به تأثیرپذیری از فیلمی درباره زنی در مسیر انتقام، توضیح داد که تصمیم گرفت خشونت را به یکی از محورهای اصلی روایت «قرمز» تبدیل کند.
اهدای لوح سپاس به فریدون جیرانی
در پایان مراسم، اصغر نعیمی از تلاش‌ها و پیگیری‌های فاطمه محمدی، مدیرعامل موزه سینمای ایران، برای برگزاری این بزرگداشت قدردانی کرد.
همچنین لوح سپاس موزه سینمای ایران به پاس سال‌ها فعالیت، آفرینش هنری و تلاش برای ثبت و حفظ تصویرهای ماندگار سرزمین، با حضور فاطمه محمدی، حبیب اسماعیلی، غلامرضا موسوی، بیژن امکانیان، مهدی صباغ‌زاده و احمد امینی به فریدون جیرانی اهدا شد.
این مراسم فرصتی برای مرور بخش‌هایی از کارنامه جیرانی و شنیدن روایت همکارانش از تأثیر او بر فیلمنامه‌نویسی، کارگردانی، مطبوعات سینمایی و پرورش نسل تازه‌ای از سینماگران ایران بود.
