مسعود فراستی، منتقد سینما، در گفت‌وگویی با پلاتو هنر به بررسی وضعیت سینمای ایران، کیفیت فیلم‌های روی پرده، تولیدات شبکه نمایش خانگی و جایگاه نقد سینمایی پرداخت. او با لحنی صریح از شرایط امروز سینمای ایران انتقاد کرد، برخی کمدی‌های پرفروش را آثاری توهین‌آمیز دانست و در مقابل، از فیلم «زنده‌شور» و بازی بهرام افشاری در این اثر تمجید کرد.
فراستی همچنین با تأکید بر ضرورت استقلال منتقد از روابط شخصی و واکنش طرفداران هنرمندان، از علاقه نسل جوان به تماشای فیلم و نوشتن نقد استقبال کرد و خواستار ادامه این مسیر همراه با مطالعه، شناخت و استدلال شد.
مسعود فراستی: نقد جدی در سینمای ایران کم‌رنگ شده است
مسعود فراستی در این گفت‌وگو با انتقاد از وضعیت نقد سینمایی در ایران اظهار کرد که نقد جدی در فضای سینما کم‌رنگ شده است. او با لحنی تند گفت: «نقد مرده است؛ ببخشید که این‌قدر صریح می‌گویم، اما غیر از من کسی نقد نمی‌کند.»
این منتقد در عین حال تأکید کرد که صراحت به‌تنهایی برای نقد کردن کافی نیست و منتقد باید فیلم ببیند، مطالعه کند و برای ارزیابی‌های خود دلیل داشته باشد. از نگاه او، تندی در بیان زمانی ارزشمند است که بر شناخت سینما، استدلال و موضعی روشن تکیه داشته باشد.
فراستی درباره واکنش هنرمندان و هواداران آن‌ها به نقدهایش نیز گفت که نگرانی از خراب شدن روابط شخصی یا حمله طرفداران نباید مانع بیان نظر منتقد شود. او تأکید کرد که با هنرمندان مشکل شخصی ندارد، اما میان احترام به افراد و ارزیابی آثارشان تفاوت قائل است.
او در توضیح رویکرد خود گفت: «تمام کوششم این است که در نقد، سر را از صاحبش جدا کنم!» به اعتقاد فراستی، منتقد باید بتواند اثر هنری را مستقل از شخصیت سازنده آن بررسی کند و نظر خود را بر اساس کیفیت همان اثر بیان کند.
توصیه فراستی به نسل جوان: فیلم ببینید، بخوانید و نقد کنید
فراستی در واکنش به افزایش علاقه نوجوانان دهه هشتادی به تماشای فیلم و نوشتن نقد، از آن‌ها خواست این مسیر را ادامه دهند. او گفت: «به همه آن‌ها سلام می‌کنم و می‌گویم همین مسیر تند نقد را ادامه دهند. ببینند، بخوانند و نقد کنند. آینده متعلق به آن‌هاست.»
این منتقد با اشاره به اینکه نسل‌های قدیمی‌تر سرانجام از فعالیت حرفه‌ای فاصله می‌گیرند، بر اهمیت حضور نسل تازه در فضای نقد تأکید کرد. با این حال، توصیه او تنها به صراحت در بیان محدود نبود؛ از نظر فراستی، تماشای مستمر فیلم، مطالعه و توانایی استدلال از پیش‌نیازهای شکل‌گیری نقد جدی هستند.
انتقاد تند از فیلم «استخر»؛ اثری که به گفته فراستی قابل نقد نیست
یکی از بخش‌های اصلی گفت‌وگو به ارزیابی فیلم «استخر» اختصاص داشت. فراستی درباره این فیلم گفت: «این فیلم ماقبل نقد است؛ یعنی حتی به جایی نمی‌رسد که بتوان آن را نقد کرد.» او همچنین این اثر را با تعابیری بسیار تند توصیف کرد و آن را نمونه‌ای از افت کیفیت سینما دانست.
فراستی در پاسخ به این پرسش که آیا فروش بالا می‌تواند نشانه کیفیت یک فیلم باشد، تأکید کرد که موفقیت تجاری به‌تنهایی معیار مناسبی برای قضاوت هنری نیست. به گفته او، ممکن است مخاطبان بر اساس تبلیغات یا میزان فروش درباره تماشای یک فیلم تصمیم بگیرند، اما منتقد باید خود اثر را بررسی کند و درباره کیفیت آن نظر بدهد.
از نگاه این منتقد، فروش یک فیلم و ارزش هنری آن دو موضوع جداگانه‌اند و نمی‌توان صرفاً بر پایه استقبال تجاری، کیفیت سینمایی یک اثر را تأیید کرد.
تمجید از «زنده‌شور» و بازی بهرام افشاری
فراستی در مقابل انتقادهای خود از «استخر»، ارزیابی مثبتی از فیلم «زنده‌شور» ارائه کرد. او این اثر را فیلمی «آدمیزادی»، تند و غیرمحافظه‌کار توصیف کرد و گفت که به اعتقاد او، فیلم نشان‌دهنده پیشرفت کارگردان است.
این منتقد همچنین از بازی بهرام افشاری در «زنده‌شور» تمجید کرد. او با اشاره به اینکه پیش‌تر چندان با بازی این بازیگر ارتباط برقرار نمی‌کرده است، عملکرد او در این فیلم را قابل توجه دانست و توصیه کرد که افشاری مراقب مسیر حرفه‌ای خود باشد.
این تفاوت در ارزیابی دو فیلم نشان می‌دهد که فراستی در این گفت‌وگو، فروش یا حضور یک اثر در چرخه اکران را به‌تنهایی مبنای قضاوت قرار نداده و دیدگاه خود را درباره کیفیت فیلم‌ها و عملکرد بازیگران مطرح کرده است.
فراستی: برخی کمدی‌ها فضای سینما را اشغال کرده‌اند
مسعود فراستی در ارزیابی کلی خود از وضعیت سینمای ایران گفت: «سینمای ما از بین رفته است و دیگر چیزی به نام سینما نداریم.» او در عین حال یادآور شد که همچنان فیلمسازانی وجود دارند که مسیر خود را دنبال می‌کنند و برای تولید آثار جدی تلاش دارند.
فراستی با انتقاد از برخی کمدی‌های اکران‌شده، معتقد بود آثاری که فضای سینما را در اختیار گرفته‌اند، الزاماً از ویژگی‌های یک کمدی قابل دفاع برخوردار نیستند. او این دسته از فیلم‌ها را توهین‌آمیز و آسیب‌زننده توصیف کرد و از شرایط کلی تولیدات سینمایی انتقاد کرد.
با وجود این ارزیابی منفی، او از برخی فعالیت‌های سینمایی و تصویری نیز نام برد و از کاظم دانشی به‌عنوان فیلمسازی یاد کرد که به اعتقاد او همچنان مسیر خود را ادامه می‌دهد. فراستی همچنین درباره سریال «کوری» گفت که آن را دیده و از آن بدش نیامده است.
«نیاز» و «کافه ستاره»؛ از فیلم‌های مورد علاقه فراستی
فراستی در پاسخ به پرسشی درباره فیلم‌های ایرانی مورد علاقه‌اش، از «نیاز» ساخته علیرضا داوودنژاد نام برد. او همچنین فیلم «کافه ستاره» ساخته سامان مقدم را از آثار قدیمی‌تری دانست که می‌پسندد.
این منتقد در ادامه توضیح داد که ساخت یک اثر موفق از سوی یک فیلمساز لزوماً به معنای قابل دفاع بودن تمام آثار بعدی او نیست. به گفته فراستی، هر فیلم باید بر اساس ویژگی‌های مستقل خود بررسی شود و سابقه سازنده یا استقبال مخاطبان نباید جای ارزیابی مستقیم اثر را بگیرد.
او در همین زمینه از آخرین فیلم سامان مقدم انتقاد کرد و آن را اثری بسیار ضعیف دانست. این اظهارنظر نیز در چارچوب تأکید فراستی بر ضرورت بررسی جداگانه هر فیلم و پرهیز از قضاوت بر اساس نام و سابقه سازنده مطرح شد.
قطع ارتباط با زندگی واقعی؛ زمینه‌ساز تقلید در سینما
فراستی در بخش دیگری از گفت‌وگو به وضعیت سینمای اجتماعی پرداخت و درباره فاصله گرفتن فیلمسازان از زندگی واقعی هشدار داد. او معتقد بود هنگامی که فیلمساز از مشاهده مستقیم جامعه و تبدیل تجربه‌های زندگی به اثر سینمایی دور شود، احتمال گرایش او به تقلید افزایش پیدا می‌کند.
به گفته این منتقد، سینما برای بازگشت به مسیر جدی خود به ارتباط دوباره با زندگی و واقعیت‌های اجتماعی نیاز دارد. او همچنین بر ضرورت وجود نقد مستقل تأکید کرد؛ نقدی که نه از روابط شخصی تأثیر بگیرد و نه در برابر فشارهای حاشیه‌ای و واکنش طرفداران عقب‌نشینی کند.
تأکید بر استقلال نقد و بازگشت سینما به واقعیت
گفت‌وگوی مسعود فراستی با پلاتو هنر تصویری انتقادی از وضعیت امروز سینمای ایران ارائه می‌کند؛ تصویری که در آن، کیفیت آثار، نقش نقد مستقل، غلبه برخی کمدی‌های تجاری و فاصله گرفتن از زندگی واقعی از مهم‌ترین موضوعات مورد بحث هستند.
فراستی در کنار انتقادهای تند خود، بر ضرورت مطالعه و استدلال در نقد و همچنین حضور نسل جوان تأکید کرد. از نگاه او، بازگشت به سینمای جدی نیازمند فیلمسازانی است که از زندگی واقعی الهام بگیرند و منتقدانی که بدون ملاحظه روابط شخصی، آثار را با صراحت و استدلال ارزیابی کنند.
