ناشرانی از پاکستان و ازبکستان در جریان دوازدهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب باکو، برای دریافت حق نشر و انتشار شماری از آثار ایرانی اعلام آمادگی کردند. این درخواست‌ها به‌ویژه بر کتاب‌های کودک و نوجوان متمرکز است و می‌تواند زمینه‌ای برای گسترش حضور ادبیات ایران در بازارهای نشر منطقه فراهم کند.
در پی رایزنی مدیر غرفه ایران و نماینده خانه کتاب و ادبیات ایران با ناشران حاضر در این رویداد، بنیاد ملی کتاب پاکستان با ارسال نامه‌ای رسمی، درخواست دریافت مجوز انتشار پنج عنوان از کتاب‌های کودک ایرانی را مطرح کرد. همچنین یک ناشر ازبکستانی برای دریافت حق نشر دو عنوان از آثار ایرانی ابراز علاقه کرده است. مذاکرات اولیه درباره این درخواست‌ها آغاز شده و بررسی شرایط واگذاری حقوق نشر ادامه دارد.
بنیاد ملی کتاب پاکستان خواهان انتشار پنج کتاب کودک ایرانی شد
بنیاد ملی کتاب پاکستان (National Book Foundation یا NBF)، نهادی دولتی وابسته به وزارت آموزش فدرال و آموزش حرفه‌ای پاکستان است که با هدف ترویج کتاب‌خوانی، تسهیل دسترسی به کتاب و حمایت از انتشار آثار آموزشی و ادبی فعالیت می‌کند.
این بنیاد در نامه‌ای رسمی اعلام کرده است که علاقه‌مند به دریافت مجوز انتشار پنج عنوان از کتاب‌های کودک ایرانی متعلق به کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و انتشارات به‌نشر است. فهرست آثار مورد درخواست شامل عنوان‌های زیر می‌شود:
- یک دوست جدید (A New Friend): از کتاب‌های مورد درخواست بنیاد ملی کتاب پاکستان.
- کلید کوچک (The Little Key): یکی دیگر از عنوان‌های معرفی‌شده برای انتشار در پاکستان.
- از این زاویه نگاه کن (Look At This Way): اثری در فهرست درخواست انتشار آثار ایرانی.
- گل سرخ روی قالی (The Rose on the Rug): از دیگر کتاب‌های کودک مورد توجه این نهاد.
- یکی بود، یکی نبود (Once Upon a Time): عنوانی که در فهرست آثار پیشنهادی برای انتشار در پاکستان قرار گرفته است.
در متن اولیه خبر، عنوان انگلیسی «The Ancient Promise of Tomorrow» نیز در کنار نام کتاب «یکی بود، یکی نبود» آمده است؛ با این حال، ارتباط دقیق این عنوان با فهرست پنج‌گانه نیازمند بررسی و تطبیق با اطلاعات کتاب‌شناختی ناشران است. ازاین‌رو، برای جلوگیری از نسبت‌دادن نادرست عنوان‌ها، بهتر است مشخصات نهایی هر کتاب پیش از انتشار خبر تکمیلی بررسی شود.
انتشار به زبان اردو یا انگلیسی در دستور کار است
بر اساس نامه بنیاد ملی کتاب پاکستان، این نهاد قصد دارد آثار منتخب را به زبان اردو یا انگلیسی در پاکستان منتشر کند. انتخاب این دو زبان می‌تواند امکان دسترسی گروه‌های مختلفی از مخاطبان را به کتاب‌های ایرانی فراهم کند؛ با این حال، زبان نهایی هر نسخه به توافق طرفین و شرایط واگذاری حقوق نشر بستگی خواهد داشت.
بنیاد ملی کتاب پاکستان اعلام کرده است که مسئولیت و هزینه‌های مرتبط با ترجمه، چاپ، انتشار، تبلیغات و توزیع آثار را بر عهده می‌گیرد. همچنین طبق درخواست مطرح‌شده، نام و نشان ناشر ایرانی و اطلاعات مربوط به حقوق مالکیت فکری در نسخه‌های منتشرشده درج خواهد شد.
این موارد از موضوعات مهم در مذاکرات حق نشر به شمار می‌روند؛ زیرا انتشار بین‌المللی یک کتاب تنها به ترجمه متن محدود نیست و مسائلی مانند حفظ حقوق پدیدآورندگان، نحوه معرفی ناشر اصلی و شیوه توزیع نسخه‌های جدید نیز باید مشخص شود. در حال حاضر، درخواست رسمی برای انتشار کتاب‌ها مطرح شده است، اما اعلام این درخواست به معنای نهایی‌شدن قرارداد یا انتشار قطعی آثار نیست.
علاقه ناشر ازبکستانی به انتشار دو اثر ایرانی
در جریان همان رایزنی‌ها در دوازدهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب باکو، یک ناشر ازبکستانی نیز علاقه‌مندی خود را برای دریافت حق نشر و انتشار دو عنوان از کتاب‌های ایرانی اعلام کرد.
آثار مورد توجه این ناشر عبارت‌اند از:
- The Golden Wheat Stalk: نوشته افسانه موسوی گرمارودی.
- The Ancient Promise of Tomorrow: از آثار انتشارات به‌نشر.
این درخواست نشان می‌دهد که مذاکرات نمایشگاه باکو تنها به یک کشور محدود نبوده و آثار ایرانی مورد توجه ناشرانی از چند بازار منطقه‌ای قرار گرفته‌اند. با این حال، اطلاعات ارائه‌شده درباره ناشر ازبکستانی، جزئیات بیشتری از جمله زبان انتشار، زمان‌بندی چاپ و شرایط مالی احتمالی قرارداد را مشخص نمی‌کند.
نمایشگاه کتاب باکو؛ فرصتی برای گسترش بازار نشر ایران
نمایشگاه‌های بین‌المللی کتاب علاوه بر معرفی تازه‌های نشر، فضایی برای مذاکره میان ناشران، بررسی ظرفیت ترجمه و تبادل حقوق آثار ادبی فراهم می‌کنند. حضور ناشران ایرانی در چنین رویدادهایی می‌تواند به معرفی کتاب‌های کودک و نوجوان ایران به مخاطبان خارج از کشور کمک کند و زمینه ارتباط مستقیم با ناشران خارجی را توسعه دهد.
در این میان، ادبیات کودک به دلیل ارتباط با آموزش، رشد زبانی و تجربه‌های مشترک انسانی، ظرفیت ویژه‌ای برای ترجمه و انتشار در بازارهای مختلف دارد. با این حال، موفقیت یک کتاب در بازار جدید به عواملی مانند کیفیت ترجمه، تناسب فرهنگی، طراحی و تصویرگری، سیاست‌های توزیع و شناخت نیازهای مخاطبان نیز وابسته است.
درخواست ناشران پاکستانی و ازبکستانی می‌تواند نخستین گام برای ورود تعدادی از آثار ایرانی به بازارهای این دو کشور باشد. نتیجه نهایی این همکاری‌ها به توافق درباره حقوق نشر، تکمیل مذاکرات و اجرای مراحل ترجمه و انتشار بستگی خواهد داشت.
وضعیت مذاکرات و مراحل بعدی انتشار
پس از طرح درخواست‌ها در نمایشگاه بین‌المللی کتاب باکو، ارتباطات اولیه میان طرف‌های مرتبط برقرار شده و پیگیری‌ها برای بررسی شرایط واگذاری حقوق نشر ادامه دارد. هنوز اطلاعات قطعی درباره زمان امضای قراردادها، تاریخ انتشار نسخه‌های ترجمه‌شده یا عرضه نهایی کتاب‌ها اعلام نشده است.
در صورت نهایی‌شدن توافق‌ها، این همکاری‌ها می‌توانند به انتشار آثار ایرانی به زبان‌های اردو، انگلیسی یا زبان‌های مورد توافق در بازارهای هدف منجر شوند. همچنین درج مشخصات ناشران ایرانی و رعایت حقوق مالکیت فکری، در صورت اجرای تعهدات اعلام‌شده، به حفظ ارتباط میان نسخه‌های ترجمه‌شده و ناشران اصلی کمک خواهد کرد.
در مجموع، درخواست رسمی بنیاد ملی کتاب پاکستان برای انتشار پنج عنوان کودک ایرانی و علاقه ناشر ازبکستانی به دو اثر دیگر، از جمله خبرهای مرتبط با توسعه روابط بین‌المللی صنعت نشر ایران در نمایشگاه کتاب باکو است. با این حال، تا زمان اعلام توافق نهایی و انتشار رسمی کتاب‌ها، باید این رویداد را در مرحله مذاکره و بررسی حقوق نشر دانست.
