کم‌توجهی به کتاب‌های طنز کودک و نوجوان در جشنواره‌ها و جوایز ادبی، یکی از موضوعات مطرح‌شده در نخستین نشست «نویسنده ماه» بود. در این نشست که با حضور نویسندگان، شاعران، مترجمان و پژوهشگران ادبیات کودک و نوجوان برگزار شد، احمد اکبرپور از کمرنگ بودن جایگاه طنز مکتوب در ایران انتقاد کرد و گفت آثار طنز این گروه سنی در بسیاری از فهرست‌ها و جوایز ادبی نادیده گرفته می‌شوند.
انتقاد از کم‌توجهی به کتاب‌های طنز کودک و نوجوان
به گزارش ایرنا، نخستین نشست از مجموعه برنامه‌های «نویسنده ماه» روز چهارشنبه ۶ آبان با حضور جمعی از فعالان ادبیات کودک و نوجوان برگزار شد. قرار است این نشست‌ها از سوی انجمن نویسندگان کودک و نوجوان به‌صورت ماهانه و با حضور نویسندگان مطرح این حوزه ادامه پیدا کند.
در ابتدای برنامه، انسیه موسویان درباره اهداف و شیوه برگزاری این نشست‌ها توضیح داد. سپس احمد اکبرپور، نویسنده این ماه و کارشناس برنامه، گیتی صفرزاده را معرفی کرد و درباره آثار، جوایز و فعالیت‌های او سخن گفت.
اکبرپور در ادامه به اهمیت طنزنویسی برای کودکان و نوجوانان پرداخت و با اشاره به غنای فرهنگ شفاهی ایران از حکایت‌ها و ضرب‌المثل‌های طنزآمیز، وضعیت طنز مکتوب را با چالش‌هایی روبه‌رو دانست. او معتقد بود با وجود پیشینه گسترده طنز در فرهنگ ایرانی، کتاب‌های طنز کودک و نوجوان از توجه کافی برخوردار نیستند.
این نویسنده از کم‌توجهی ناشران و برگزارکنندگان جشنواره‌ها و جوایز ادبی به این آثار انتقاد کرد و گفت کتاب‌های طنز در اغلب جوایز و فهرست‌های ادبی نادیده گرفته می‌شوند. این موضوع بحثی چالشی میان حاضران ایجاد کرد و نویسندگان دیدگاه‌های مختلف خود را درباره جایگاه طنز در ادبیات کودک مطرح کردند.
دیدگاه نویسندگان درباره داوری آثار طنز
ناهید معتمدی در این نشست به توجه ویژه شورای کتاب کودک به آثار طنز اشاره کرد. فریدون عموزاده خلیلی نیز درباره طنز در مطبوعات کودک و نوجوان و همچنین جایگاه کتاب‌های طنز در جشنواره‌هایی سخن گفت که داوری آثار در آنها بر عهده کودکان و نوجوانان است.
حمیدرضا شاه‌آبادی با اشاره به شیوه داوری در جشنواره‌های ادبی توضیح داد که در بسیاری از موارد، داستان و رمان به‌صورت کلی ارزیابی می‌شوند و گونه‌هایی مانند ادبیات تاریخی، فانتزی و طنز به شکل جداگانه مورد داوری قرار نمی‌گیرند. با این حال، او با نظر اکبرپور درباره کم‌توجهی به آثار طنز موافق بود.
طنز در ادبیات فارسی و جایگاه نقیضه‌نویسی
در بخش دیگری از نشست، گیتی صفرزاده به پیشینه طنز در ادبیات کهن فارسی پرداخت و با اشاره به آثار شاعرانی مانند حافظ و سعدی، نمونه‌هایی از طنزپردازی در ادبیات فارسی را بررسی کرد.
او همچنین از پارودی یا نقیضه‌نویسی به‌عنوان یکی از شگردهای شناخته‌شده و پرکاربرد طنز در ایران و جهان نام برد. نقیضه‌نویسی با بازآفرینی یا تغییر خلاقانه یک اثر شناخته‌شده، از ویژگی‌ها و فضای اثر اصلی برای خلق معنایی تازه و گاه انتقادی استفاده می‌کند.
صفرزاده در ادامه به طنز موجود در آثار احمد اکبرپور اشاره کرد و از او خواست بخش‌هایی از کتاب منتشرنشده «پارودی‌های من» را برای حاضران بخواند. خوانش بخشی از نقیضه کتاب «شازده کوچولو»، اثر آنتوان دو سنت‌اگزوپری، با استقبال شرکت‌کنندگان روبه‌رو شد.
«حرف بزن حیوان»؛ روایت طنز از زبان حیوانات
احمد اکبرپور در ادامه نشست درباره یکی از آثار خود با عنوان «حرف بزن حیوان» که از سوی نشر مروارید منتشر شده است، توضیح داد. به گفته او، هر یک از داستان‌های طنز این کتاب از زبان یکی از حیوانات روایت می‌شود. اکبرپور همچنین بخشی از یکی از داستان‌های این مجموعه را برای حاضران خواند.
گیتی صفرزاده با اشاره به کتاب‌های «حرف بزن حیوان» و «پارودی‌های من» گفت این آثار در کنار وجه طنزآمیز خود، به‌نوعی مخاطبان را با نام و فضای کتاب‌های شناخته‌شده آشنا می‌کنند و می‌توانند در ترویج کتاب‌خوانی نیز نقش داشته باشند.
او همچنین چند مجموعه داستان طنز موفق در حوزه تألیف و ترجمه کودک و نوجوان را معرفی کرد و درباره ویژگی‌های این آثار توضیحاتی ارائه داد.
طنز فقط خنداندن نیست؛ ابزاری برای نقد و تفکر
شهرام اقبال‌زاده، نویسنده و مترجم، در بخش دیگری از نشست به کارکرد اجتماعی و فکری طنز پرداخت. او تأکید کرد که طنز در ظاهر خنده بر لب مخاطب می‌آورد، اما در لایه‌های عمیق‌تر به نقد مسائل می‌پردازد و انسان را به تفکر دعوت می‌کند.
عباس جهانگیریان نیز با اشاره به اهمیت طنز در ادبیات، از تأثیر برخی برنامه‌های سطحی تلویزیونی بر برداشت عمومی از این مفهوم انتقاد کرد. به اعتقاد او، بعضی از این برنامه‌ها باعث شده‌اند مرز میان طنز، هزل و هجو در ذهن مخاطبان کمرنگ شود.
جهانگیریان در ادامه به آثار احمد اکبرپور اشاره کرد و طنز به‌کاررفته در کتاب‌های او را ارزشمند و فاخر دانست.
استقبال دانش‌آموزان از کتاب‌های طنز احمد اکبرپور
احمد اکبرپور در سخنان پایانی خود گفت کتاب‌های طنز او در مدارس با استقبال گسترده دانش‌آموزان مواجه شده‌اند و در میان آثارش جزو کتاب‌های پرفروش به شمار می‌روند.
با این حال، او معتقد است طنز ایران هنوز با جهانی شدن فاصله زیادی دارد و در ارزیابی و مقایسه آثار نباید بدون توجه به تفاوت‌های فرهنگی و ادبی، آنها را با نمونه‌های جهانی سنجید.
حضور چهره‌های ادبی در نخستین نشست نویسنده ماه
در این نشست، جمعی از نویسندگان، شاعران، مترجمان و پژوهشگران ادبیات کودک و نوجوان حضور داشتند. از جمله حاضران می‌توان به مناف یحیی‌پور، فریدون عموزاده خلیلی، عباس جهانگیریان، محمدکاظم اخوان، ناهید معتمدی، شهرام اقبال‌زاده، حمیدرضا شاه‌آبادی، مصطفی خرامان، فرهاد حسن‌زاده، افسون امینی، جمال‌الدین اکرمی، محسن هجری، محمدرضا مرزوقی، تهمینه حدادی، حوریه حافظیان، معصومه خادمه‌وند، فرزانه فراهانی و مهرناز الوندی اشاره کرد.
مدیریت و اجرای برنامه نیز بر عهده انسیه موسویان، شاعر و پژوهشگر، بود. طرح موضوع کم‌توجهی به آثار طنز در این نشست بار دیگر اهمیت بررسی جایگاه گونه‌های مختلف ادبیات کودک و نوجوان در فرایند داوری و انتخاب آثار را برجسته کرد.
